Dziękujemy, teraz zawsze będziesz na bieżąco!
Po wakacjach nad wodą zostają tony śmieci. Rusza IV edycja kampanii 10GG
Wody Polskie szacują, że każdego roku nad polskimi rzekami i zbiornikami wodnymi wyrzucanych jest kilka tysięcy ton śmieci. Tylko w 2025 r. uczestnicy Operacji Czysta Rzeka zebrali ponad 570 ton odpadów, a w ramach Akcji Czysta Odra usunięto kolejne 206 ton. Jednocześnie rośnie skala turystyki krajowej: mieszkańcy Polski odbyli w 2025 r. 54,5 mln podróży turystycznych, a w lipcu i sierpniu na obszarach nadmorskich z noclegów skorzystało 2,1 mln turystów. W odpowiedzi na presję, jaką wakacyjny wypoczynek wywiera na wody i strefy przybrzeżne, „Wodne Sprawy” rozpoczynają IV edycję ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej 10GG – „10 grzechów głównych nieświadomego turysty”. Hasło tegorocznej brzmi: „Twoje wakacje wpływają na wodę”.
Nad wodą najłatwiej zauważyć odpady: butelki, niedopałki, opakowania po jedzeniu, plastikowe torby, puszki i szkło. To najbardziej widoczny ślad sezonu urlopowego. Wakacyjna presja na rzeki, jeziora, Bałtyk i strefy przybrzeżne nie kończy się jednak na odpadach. Obejmuje także niszczenie roślinności przybrzeżnej, płoszenie zwierząt, hałas, cumowanie w trzcinach, używanie detergentów w wodzie, tworzenie dzikich zejść do brzegu oraz korzystanie z miejsc, które nie są przeznaczone do rekreacji.
Według GUS w 2025 r. mieszkańcy Polski odbyli 54,5 mln krajowych podróży turystycznych, o 3,2 proc. więcej niż rok wcześniej. Wydatki na nie wyniosły 52,7 mld zł. Dane dotyczące obszarów nadmorskich pokazują skalę zjawiska: tylko w lipcu i sierpniu 2025 r. w turystycznych obiektach noclegowych na tych terenach przebywało 2,1 mln turystów, którzy skorzystali z 9 mln noclegów.
Skalę problemu potwierdzają również wyniki społecznych akcji sprzątania. Wody Polskie wskazują, że rocznie nad polskimi rzekami i zbiornikami wodnymi wyrzucanych jest kilka tysięcy ton śmieci. W 2025 r. w ramach Operacji Czysta Rzeka zebrano blisko 580 ton odpadów podczas 960 lokalnych akcji. Uczestnicy Akcji Czysta Odra usunęli kolejne 206 ton śmieci, z czego ponad połowę stanowił plastik, a 30 proc. – szkło.
„Śmieci pozostawione na brzegu są najbardziej widocznym śladem wakacyjnej presji na wodę, ale nie jedynym. Problem polega na tym, że wiele wakacyjnych zachowań nad wodą jest traktowanych jak drobnostki: wejście w trzcinowisko, zejście do jeziora poza wyznaczonym miejscem, umycie naczyń w wodzie, hałasowanie na terenach cennych przyrodniczo czy pozostawienie niedopałka w piasku. W skali jednego dnia się to nie mieć znaczenia. W skali całego sezonu i milionów podróży staje się realną presją na wody, obszary przybrzeżne i organizmy, które tam żyją” – mówi Agnieszka Hobot, redaktorka naczelna „Wodnych Spraw”.
Tło środowiskowe jest szczególnie istotne. Najwyższa Izba Kontroli w raporcie opublikowanym w 2025 r. wskazała, że do końca 2021 r. dobrego stanu nie osiągnęło 99,5 proc. jednolitych części wód powierzchniowych, obejmujących m.in. rzeki, jeziora, sztuczne zbiorniki, wody przejściowe i przybrzeżne. Oznacza to, że w końcowej fazie czasu wyznaczonego przez Ramową Dyrektywę Wodną Polska pozostaje niemal w punkcie wyjścia. Formalnie celem unijnego prawa było osiągnięcie dobrego stanu wód do 2015 r., w uzasadnionych przypadkach – do 2027 r. W tym momencie nie ma realnych podstaw, by zakładać, że zdołamy ten cel zrealizować w wymaganym terminie.
Ponad 700 kąpielisk w Polsce figuruje dziś w Serwisie Kąpieliskowym Głównego Inspektoratu Sanitarnego. Każde z nich to nie tylko punkt na wakacyjnej mapie, ale też miejsce, w którym badana jest jakość wody, a informacje o sezonie kąpielowym, infrastrukturze, warunkach i klasyfikacji kąpieliska są publicznie dostępne. Im większy ruch nad jeziorami, rzekami i morzem, tym większe znaczenie mają nie tylko działania służb i samorządów, lecz także codzienne zachowania osób korzystających z tych miejsc.
IV edycja kampanii 10GG będzie prowadzona od 16 czerwca do 24 sierpnia 2026 r. W ramach cyklu „Poniedziałki z grzechem” w czasopiśmie „Wodne Sprawy” publikować będziemy materiały poświęcone dziesięciu zachowaniom turystów wpływającym na wodę, brzegi i strefy przybrzeżne. Kampania obejmie publikacje na portalu, działania w mediach społecznościowych, newsletter, materiały graficzne, plakat oraz informacje prasowe przygotowane do wykorzystania przez media i partnerów.
Kampania pokaże, że presja na wodę zaczyna się od codziennych zachowań: śmieci zostawionych na brzegu, niedopałków w piasku, wchodzenia w trzcinowiska, niszczenia roślinności, płoszenia ptaków, hałasu, mycia naczyń w jeziorze czy korzystania z plaż i zejść do wody poza miejscami do tego przeznaczonymi. W kolejnych odsłonach 10GG eksperci wyjaśnią, dlaczego te z pozoru drobne decyzje mają znaczenie dla jakości wody, stanu brzegów i życia w ekosystemach wodnych.
W tym roku kampanii 10GG towarzyszyć będzie konkurs fotograficzny „Twoje wakacje wpływają na wodę”. Jego celem jest pokazanie dobrych praktyk wypoczynku nad wodą: korzystania z wyznaczonych miejsc, pozostawiania po sobie porządku, poszanowania roślinności, zwierząt, plaż, brzegów i kąpielisk.
10GG łączy przekaz skierowany do turystów i mieszkańców miejscowości wypoczynkowych z komunikacją dla samorządów, instytucji, organizatorów rekreacji, branży turystycznej, mediów oraz partnerów, którzy chcą włączyć temat odpowiedzialnego korzystania z miejsc nad wodą do własnej komunikacji sezonowej.